Ogrody & wnętrza: Balkony i tarasy

Wiedza o barwach jest bardzo rozległa, ponieważ są one niezwykle istotne w życiu człowieka. Wpływają na stan psychiczny i fizyczny ludzi. Leczenie kolorami wykorzystuje się w medycynie. Oddziałują na wyobraźnię, przyciągają wzrok, a także kreują atmosferę. Wpływają na psychikę obserwatora poprzez wywoływanie wrażeń i nastrojów, które wiążą się ze skojarzeniami i znaczeniami symbolicznymi przypisanymi poszczególnym barwom (rycina 1) (Pokrowski, Siwiec 1969).

Ryc. 1 Właściwości kolorów i ich wpływ na psychikę człowieka. Opracowanie własne na podstawie Łukaszewska, Skutnik 2003 i Nizińska 2004.

Kolory grupuje się na zimne i ciepłe. Zimne to niebieski, zielony i fioletowy, natomiast ciepłe - czerwony, pomarańczowy i żółty. Z tego zjawiska wynika relatywizm barw, czyli oddziaływanie kolorów wynikający z najbliższego sąsiedztwa lub tła. Według tej zasady barwę ciepłą ochłodzi się poprzez usytuowanie w pobliżu cieplejszej, natomiast ociepli towarzystwo barwy zimniejszej (Nizińska 2004). Kolory jasne tworzą poczucie delikatności, wytworności, radości i lekkości, natomiast ciemne – smutku, ciężaru, głębi i siły (Łukaszewska, Skutnik 2003).

Ryc.2 Tarcza barwna. Kolory ciepłe od żółtego do czerwonego, a kolory zimne od zielonego do fioletowego. Źródło: własne opracowanie na podstawie Oleksyn 2007.

Barwy na rabatach łączy się w różny sposób, dobór kolorów decyduje o charakterze danej kompozycji. Majorowski 2006 podaje następujące zasady łączenia kolorów przedstawionych pod numerami na rycinie 2:

akord trójbarwny: 1 – 5 – 9, 3 – 7 – 11, itd.,
barwy przeciwstawne: 1 – 7, 3 – 9, 5 – 11, itd.,
barwy sąsiadujące: 1 – 2, 3 – 4, 5 – 6, 7 – 8, 9 – 10, 11 – 12, itd.,
płynny ciąg barw: 1 – 2 – 3 – 4, 5 – 6 – 7 – 8, 9 – 10 – 11 – 12, itd. (Majorowski 2006, Kasińska, Sieniawska - Kuras 2009).

Kolejną zasadą łączenia barw opozycyjnych wg Łukaszewskiej, Skutnik (2003) i Nizińskiej (2004) jest zestawienie oprócz trzech kolorów kolorów, które występują na kole, co 120^o, także czterech - co 90^o. Takie połączenia są najsilniejsze i wpływają pozytywnie na odbiorcę (Łukaszewska, Skutnik 2003, Nizińska 2004).

Nizińska (2008) wprowadza dodatkowy podział kontrastów na:

harmonia barw: zgodność małych kontrastów, wśród których wyróżnia się harmonię:

zgodności tonów,
barw pokrewnych,
barw sąsiadujących;

kolor – nie – kolor: czysty odcień barwy połączony jest z bielą lub czernią;
ton – sur – ton: czyli odcień przy odcieniu, które dzieli się na:

monochromatyczny,
polichromatyczny.

kontrast jasny – ciemny,
kontrast zimny – ciepły (nizińska 2008).

Natomiast Łukaszewska, Skutnik (2003) oraz Pokrowski, Siwiec (1969) proponują jeszcze dwa kontrasty:

· ilości: kontrast proporcji barwnych płaszczyzn,

· jakości: barw nasyconych i nienasyconych.

Według teorii Hertle i in. (1994) nie powinno się łączyć kolorów sąsiadujących ze sobą na kole barw. Powoduje to rozłam w harmonii barw. Jeśli chce się uniknąć takiego zestawienia, można kolory rozdzielić barwami neutralnymi. Jednakże według Nizińskiej (2004) czy Łukaszewskiej, Skutnik (2003) harmonijne układy tworzy się nie tylko przez kontrast, ale też analogię. Natomiast łączenie kolorów sąsiadujących na kole barw i będących rozmaitymi odcieniami jednakowego koloru jest analogią. Kompozycje monochromatyczne są spokojne, eleganckie i harmonijne.

Oleksyn (2007) nie zaleca sadzić roślin o różnych kolorach w jednakowych proporcjach. Kompozycja składająca się z dwóch barw może być stworzona w proporcji 5:8, 3:5, 8:3, itp. Bardziej skomplikowane jest zestawienie wielobarwne, w którym zawsze należy określić kolor dominujący (główny). Znając specyfikę poszczególnych barw można określić korzystne proporcje w ich łączeniu stosuje części:

biały - 3 i granatowy -2;
pomarańczowy - 3 i granatowy - 5;
żółty - 3 i liliowy - 7;
żółty - 3 i czerwony - 5;
biały - 4 i czerwony - 7;
czerwony - 5 i zielony - 12;
czerwony - 3 i niebieski - 5;
różowy - 4 i fioletowy - 7.

Natomiast Nizińska (2008) proponuje następujące proporcje kolorów:

czerwony z zielonym w stosunku ½ : ½,
pomarańczowy z niebieskim: ¾ : ¼,
żółty z purpurowym (fioletowym): ¼ : ¾ .

Opierając się na zasadach zestawienia barw łatwo komponować kwiaty na rabatach. Kolor rośliny jest cechą stałą, typową dla określonego gatunku lub odmiany. Jednak barwa zależy także od warunków, w jakich rozwija się roślina. Barwne kompozycje na rabatach mogą być śmiałe, finezyjne lub spokojne. Podstawą układu może być jedna barwa lub wiele kolorów. Projektując rabatę, ozdobną przez cały okres wegetacji nie powinno się sadzić obok siebie roślin kwitnących w tych samym czasie oraz o tym samym odcieniu kwiatów (Majorowski 2006).

Należy pamiętać, że ciemne kwiaty „błyszczą” z reguły w pełnym słońcu, natomiast gasną w cieniu, podczas pochmurnej pogody lub po zmroku. Barwy jasne, biała, rozświetlają ciemne zakątki ogrodu lub dodają rabacie światła wieczorem (Mika 1999).

Optyczne zwiększenie i zmniejszenie przestrzeni można uzyskać dzięki wykorzystaniu odpowiedniego stosunku kolorów. Skrócenie odległości, tzw. „wychodzenie” na pierwszy plan uzyskuje się poprzez zastosowanie ciepłych odcieni, a „oddala” za pomocą zimnych barw (Clifton 2005, Oleksyn 2007).

Jeżeli teren jest niewielki, należy ograniczyć liczbę kolorów, zwłaszcza kontrastowych. Wprowadzanie na rabaty trzech lub czterech kolorów spowoduje kolorystyczny dysonans, w efekcie taka kompozycja jest nieharmonijna. W takim wypadku barwy te należy rozdzielić, tworząc strefy przejściowe z roślin o białych kwiatach, liściach szarych, pstrych, srebrzystych, kremowych lub białych albo obficie ulistnionych. Zastosowanie barwy białej na rabacie jest intrygujące i atrakcyjne. Kolor ten powinien być używany umiarkowanie, by nie zdominował słabszych kolorów. Dzięki starannemu usytuowaniu kwiaty i liście kredowobiałe i szare (srebrzysty oliwnik, kwitnące na biało firletki, trawy z jaśniejszymi obrzeżeniami liści) wprowadzają ciepły i śródziemnomorski nastrój (Jekyll 1988, Lord 2004, Williams 2007).

Brickell (1994) podkreśla, że ciepłe kolory najlepiej prezentują się w ostrym świetle słonecznym. Kompozycje złote i żółte rozgrzewają i są pożądane głównie wiosną i jesienią. Także złote ulistnienie najlepiej wygląda w słońcu, a białe w lekkim cieniu. Rośliny o srebrzystych i szarych liściach dobrze rosną w miejscach słonecznych i równoważą ciepłe kolory.

Elegancja i naturalność kompozycji jednobarwnych polega na doborze roślin, zwykle w jasnych barwach. Prześwitujące zielonkawobiałe kwiaty na tle soczystej, ciemnej zieleni przypominają wilgotny, chłodny las. Taki efekt uzyska się poprzez posadzenie wyblakłych ciemierników czy białych naparstnic z funkiami i paprociami. Połączona z ciepłymi kolorami, podkreśla bogactwo czerwieni, jaskrawość pomarańczy i żółcieni (Jekyll 1988, Lord 2004, Williams 2007).

Podobnie do projektowania kolorów na rabatach podchodzi Lord (2004). Podkreśla, ze harmonijne kompozycje kolorów na dłuższą metę dostarczają więcej radości niż śmiałe kontrasty, które znacznie szybciej tracą na atrakcyjności. Barwy pastelowe działają kojąco. Zrównoważonym zestawieniem jest błękit z różem, zwłaszcza w delikatnych odcieniach (np. jasnoróżowe róże z liliowo różowym powojnikiem). Gorące kolory pobudzają i rozweselają (np. szkarłatne tulipany z pomarańczowymi lakami). Przeważnie czerwienie pasują do większości innych barw, ale niezwykle dobrze wyglądają z głębokimi zieleniami, brązem i błękitami (np. szkarłatne maki z niebieskimi ostróżkami).

Na efekt końcowy wpływa także intensywność barwy np. jasny żółty współgra z większością odcieni błękitów, jak w przypadku pierwiosnków i szafirków lub hiacyntów. Jeżeli jednak wykorzystany odcień żółtego jest mocniejszy, jak u złocistej nawłoci jej połączenie z fioletem lub czerwienią jest zbyt wyzywające (Chojnowska, Chojnowski 2006).

Biblografia:

1. Brickell Ch. (1994): Wielka encyklopedia ogrodnictwa. Muza SA, Warszawa,

2. Chojnowska E., Chojnowski M. (2006): Jak założyć ogród. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa

3. Jekyll G. (1988): Colour schemes for the flower garden. Frances Lincoln Limited, London

4. Lord T. (2004): Jak rośliny tworzą harmonię kolorów i kształtów. Encyklopedia kompozycji ogrodowych. Galaktyka Sp.z.o.o., Łódź

5. Łukasiewicz A., Łukasiewicz Sz. (2009): Rola i kształtowanie zieleni miejskiej. Skrypt dla studentów ochrony środowiska. Wydawnictwo naukowe UAM, Poznań

6. Łukaszewska A., Skutnik E. (2003): Przewodnik florystyczny. Materiał roślinny, akcesoria, kompozycje, przedłużanie trwałości.

7. Mika B. (1999): Byliny słońca i cienia. Multico oficyna wydawnicza, Warszaw

8. Nizińska A. (2004): Bukieciarstwo i dekoracje roślinne. Hortpress sp. z o.o., Warszawa.

9. Oleksyn H. (2007): Kompozycje roślinne w kształtowaniu terenów zieleni. Wyd. Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań,

10. Pokrowski J., Siwiec A. (1969): Kształtowanie terenów zieleni. Podręcznik dla technikum ogrodniczego., Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.

11. Williams R. (2007): The garden designer. Frances Lincoln, London